Hasibe Durmaz / Rabia Emetullah Gülnuş Valide Sultan

Rabia Emetullah Gülnuş Valide Sultan Venediklidir. 1640’lı yıllarda Girit’te dünyaya geldiği tahmin edilmektedir. Deli Hüseyin Paşa Resmo şehrini fethettiğinde esir düşmüştür. İstanbul’a götürülerek saraya verilmiştir. Güzelliğinden dolayı kendisine Gülnuş ismi verilmiştir. IV. Mehmet’in baş kadını olmuş, 1664 yılında Şehzade Mustafa’yı, 1673 yılında Şehzade Ahmet’i dünyaya getirdiği için konumu yükselmiştir. 1683 yılında Hatice Turhan Valide Sultanın vefatı ile haremin tek sorumlusu olmuştur. IV. Mehmet’in 1687 yılında tahtan indirilmesiyle otoritesi sarsılmış, Topkapı Sarayından Beyazıt’taki Eski Saraya (şimdiki İstanbul Üniversitesinin kampüsünün bulunduğu yer) gönderilerek burada mütevazı bir hayat yaşamıştır.

Gülnuş Emetullah Sultan 1695 yılında oğlu II. Mustafa’nın tahta geçmesiyle Valide Sultan olmuştur. II. Mustafa’nın 1703 tarihinde tahttan indirilmesi üzerine Gülnuş Emetullah Sultanın diğer oğlu olan III. Ahmet tahta çıkarılmıştır. Sultanın Valide Sultanlığı vefatı olan 1715 tarihine kadar yirmi sene devam etmiştir. Edirne’de vefat ettiğinden naaşı İstanbul’a getirilmiş, Üsküdar’da yaptırdığı Yeni Valide (Valide-i Cedid) Cami önündeki türbesine defnedilmiştir.

Genellikle siyasetten uzak kalan Gülnuş Valide Sultan hayırlarıyla anılan bir sultandır. Haseki olduğu zamanlarda Mekke’de Hasekiye imaretiyle hac yolundaki çeşme ve kuyuları yaptırmıştır. II. Mustafa zamanında Galata’da bulunup yanmış olan eski bir kilisenin yerine Yenicami ve çeşmesini yaptırmıştır. III. Ahmet’in saltanatı zamanında da Üsküdar İskelesi’nin sağındaki Yeni Valide Külliyesini (cami, sebil, çeşme, imaret, sıbyan mektebi ve medrese, XIX. yüzyılda yangın havuzu ve muvakkithane de ilâve edilmiştir) yaptırmıştır.

Osmanzade Ahmet Taib

Osmanzade Ahmet muhtemelen 1659/1660 yılında İstanbul’da dünyaya gelmiştir. Babası Osman Efendidir. Osman Efendi maliye tezkireciliği ve Süleymaniye ruznamçelik görevlerinde bulunmuştur.

Ahmet Taib 1703 tarihinde Horhor civarında Feyziyye-i Cedide isminde bir medrese yaptırdı. Burada hoca olarak çalıştı. Bu medrese dışında başka medreselerde de görevler aldı. 1710 yılında III. Ahmet hastalandığı zaman yazdığı Sıhhatabad isimli kırk hadis şerhi ve Prut zaferi dolayısıyla padişaha sunduğu kasidenin ünlenmesinde önemli rolü olmuştur. 1717 yılında Halep kadısı olarak görevlendirilmiştir.

Ahmet Taib Divan şairidir. Özellikle hicivleri ve kasideleri ile ün kazanmıştır. III. Ahmet’in fermanı ile Şairlerin Başı unvanını almıştır. Şair 25 Mayıs 1724 yılında vefat etmiştir.

Eserleri: Hadikatü’l-Vüzera, Hadikatü’l-Müluk (Osmanlı sultanlarının yaşamını anlatır), Hulasatu’l-Ahlak ve Kırk Hadis’tir.

Gülnuş Valide Sultan Şadırvanı Nerededir?

İstanbul’da bulunan Marmaray’dan Üsküdar durağında inip Hâkimiyet-i Milliye Caddesi yönünde çıkıldığında hemen sağ tarafta ileriye doğru tüm muhteşem güzelliğiyle Yeni Valide Camii görülür. Caminin dışında Gülnuş Valide Sultanın yaptırdığı çeşme ve sebil göze çarpar. Sebilde görevli bir kişi oradan gelip geçen herkese su dağıtmaktadır. İstanbul’da bulunan tarihi sebillerden asli vazifesini yerine getiren şanslı bir sebildir Gülnuş Valide Sultan Sebili. Caminin avlusuna üç kapıdan girilebilmektedir. Hakimiyeti Milliye Caddesi üzerindeki kapıdan içeri girdiğimizde solda Valide Sultanın türbesi ve haziresi bulunmakta sağda ise kadın ve erkek abdesthaneleri yer almaktadır. Biraz ilerlediğimizde caminin iç avlusuna girmek için merdivenlerden çıkarız. Tam avlu kapısından girdiğimizde tüm güzelliğiyle karşımızda Valide Sultan şadırvanı durmaktadır. İtinayla yapılmış taş süslemeleri, pencereleri örten göz, göz işlenmiş bronz şebeke süslemeleri ve üst kısımda dolanan kitabesi tüm güzelliğiyle bizi karşılamaktadır. İnsana gönül huzuru veren Yeni Valide Cami ile içinde bulunan tüm tarihi yapılar ve şadırvanı mutlaka görülmesi gereken yerlerdendir.

Rabia Emetullah Gülnuş Valide Sultan Şadırvanı İstanbul’un Üsküdar ilçesinde, Uncular Caddesi ile Hâkimiyet-i Milliye Caddesi üzerinde olup Yeni Valide Cami’in iç avlusundadır. Şadırvanın suyu akmakta ve vatandaşlar abdest alabilmektedir.

Gülnuş Valide Sultan Şadırvanı
Kitâbesinin Okunuşu:

Kitabe I:
Zehi hoş tarh-ı şadırvan dilcû-yı safâ-güster
Ki ayn-ı selsebîl sahn-ı cennet dinse erzânı

Kitabe II:
Göreydi havz-ı berrâkında bu âb-ı revân-bahşâ
Sikender ârzû itmezdi hergiz âb-ı hayvanı

Kitabe III:
Hezâr nağme-senc eyler hevâsı murg-ı tasvîri
Virir hüsn-i Nebe’yi dil-nişîni zevk-i ruhani

Kitabe IV:
Bakılsa bir içim sudur letâfetle bu şadırvan
Ki şîrîn-kâm eder her-dem zülâl-i neşve-cûyânı

Kitabe V:
Güzel buldu suyun mecrâ-yı ayn-ı mekremet hakkan
Olunca böyle olsun hayr-ı cârî feyz-i Rabbânî

Kitabe VI:
Su gibi ezber etsin Tâibâ şâdâb olub âlem
Duâ-yı Vâlide Sultân-ı âlî-kadr-i zî-şânı

Kitabe VII:
Hemîşe mevrid-i hayr ede zât-ı hümayunun
Dolandıkça cihanda cûlar etrâf-ı gülistanı

Kitabe VIII:
Dedim icrâ edince bir dem-i hurremde târîhin
Zehî zîbende şâdırvân-ı mülk-ârâ-yı sultânı
1123

Günümüz Türkçesi:

Kitabe I:
Ne güzel ne hoş şadırvanın süsleri gönle huzur veriyor
Cennetteki sel-sebilin aynısına benziyor

Kitabe II:
Eğer berrak havuzundaki bu cana can katan suyu
İskender görseydi istemezdi asla hayat suyunu

Kitabe III:
Bin vezinli nağme söyler hevesle bülbül tasvirler ederek
Nebe Suresini okur latif hoş sesiyle ruha manevi haz vererek

Kitabe IV:
Bakılsa bir içim sudur letafetle bu şadırvan
Tatlı suyu mest eder susuzları tadı damakta kalır her an

Kitabe V:
Güzel buldu suyun aktığı kaynağı cömert kişi gerçekten
Olunca böyle olsun hayırlar feyizleri bol olsun yüce Rab’den

Kitabe VI:
Ey Tâib bütün âlem ezberlesin su gibi duayı kansın da suya
Kadri çok yüce ve şan sahibi Valide Sultana etsinler dua

Kitabe VII:
Her zaman hayır yeri olsun padişahın
Dolandıkça cihanda akarsular etrafını gülistanın

Kitabe VIII:
Dedim yapılınca sevinçli bir anımda tarihin
Ne güzel ne süslü camisindeki şadırvanı Sultanın
1123 (M.1711)